ଭାରତୀୟ କ୍ଷୁଦ୍ର ଆର୍ଥିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏସ୍.ଏଚ୍.ଜି.-ବ୍ୟାଙ୍କ ସଂଯୋଗୀକରଣ ମଡେଲ୍ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ମାଧ୍ୟମ ହୋଇ ରହିଛି। ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ବିଶେଷ କରି ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପହଞ୍ଚ ହୋଇ ରହିଥିବା ଗରିବ ପରିବାରଗୁଡ଼ିକୁ ଆର୍ଥିକ ମୁଖ୍ୟଧାରାରେ ସାମିଲ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ସଫଳ ମଡେଲ ଭାବରେ ଉଭା ହୋଇଛି।
ଯୋଗ୍ୟତା ମାପଦଣ୍ଡ
ବ୍ୟାଙ୍କ ସହିତ ସଂଯୋଗ ହେବା ପାଇଁ ଏକ ସ୍ୱୟଂ ସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀ (ଏସ୍.ଏଚ୍.ଜି.)ର କେତେକ ମୌଳିକ ଗୁଣ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ:-
ସକ୍ରିୟ ସମୟସୀମା: ଏସ୍.ଏଚ୍.ଜି.ର ହିସାବ ଖାତା ଅନୁଯାୟୀ ଗୋଷ୍ଠୀଟି ଅନ୍ତତଃ ପକ୍ଷେ ଗତ ୬ ମାସ ଧରି ସକ୍ରିୟ ରହିଥିବା ଆବଶ୍ୟକ (ଏହା ସଞ୍ଚୟ ଖାତା ଖୋଲିବା ତାରିଖରୁ ଗଣନା କରାଯିବ ନାହିଁ)।
ପଞ୍ଚସୂତ୍ର ଅନୁପାଳନ: ଗୋଷ୍ଠୀଟି 'ପଞ୍ଚସୂତ୍ର' ପାଳନ କରୁଥିବା ଉଚିତ୍, ଯଥା - ନିୟମିତ ବୈଠକ, ନିୟମିତ ସଞ୍ଚୟ, ନିୟମିତ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଋଣ ପ୍ରଦାନ, ଠିକ୍ ସମୟରେ ଋଣ ପରିଶୋଧ ଏବଂ ଅଦ୍ୟାବଧି ହିସାବ ଖାତା ରଖିବା।
ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ କାର୍ଯ୍ୟଶୈଳୀ: ଏସ୍.ଏଚ୍.ଜି.ର କାର୍ଯ୍ୟଶୈଳୀ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ହେବା ଉଚିତ୍, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ସଦସ୍ୟଙ୍କର ସମାନ ମତାମତ ଦେବାର ଅଧିକାର ଥିବ।
ହିସାବ ଓ ରେକର୍ଡ: ଗୋଷ୍ଠୀର ସଠିକ୍ ହିସାବ ଏବଂ ରେକର୍ଡ ରଖିବାର ଅଭ୍ୟାସ ଥିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ପ୍ରକୃତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ: ଏସ୍.ଏଚ୍.ଜି. କେବଳ ଋଣ ସୁବିଧା ପାଇବା ପାଇଁ ଗଠନ ହୋଇନଥିବା ଉଚିତ୍; ଏହାର ପ୍ରକୃତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପରସ୍ପରକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଏବଂ ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ ସାଧାରଣ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ମିଳିତ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ହେବା ଉଚିତ୍।
ସମାନ ପୃଷ୍ଠଭୂମି: ଗୋଷ୍ଠୀର ସମସ୍ତ ସଦସ୍ୟ ସମାନ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଏବଂ ସମାନ ସ୍ୱାର୍ଥ ବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ପସନ୍ଦଯୋଗ୍ୟ।
ନାବାର୍ଡ ଗ୍ରେଡିଂ: ଏସ୍.ଏଚ୍.ଜି. ନାବାର୍ଡ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଗ୍ରେଡିଂ ମାନଦଣ୍ଡରେ ଯୋଗ୍ୟ ବିବେଚିତ ହେବା ଉଚିତ୍।
ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଗୋଷ୍ଠୀ: ପୂର୍ବରୁ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଥିବା ଏସ୍.ଏଚ୍.ଜି. ଗୁଡ଼ିକ ଯଦି ପୁନର୍ଜୀବିତ ହୋଇ ଅତି କମରେ ୩ ମାସ ସକ୍ରିୟ ରହନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଋଣ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବେ।
ଏସ୍.ଏଚ୍.ଜି.-ବି.ଏଲ୍.ପି.ରୁ ବ୍ୟାଙ୍କ ଏବଂ ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମିଳୁଥିବା ଲାଭ
ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଗ୍ରାମୀଣ ଋଣ ପ୍ରଦାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା।
ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ଗତିଶୀଳତା ଏବଂ ସହକର୍ମୀଙ୍କ ଚାପ ଯୋଗୁଁ ଏସ୍.ଏଚ୍.ଜି. ରୁ ଋଣ ଆଦାୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ।
ଋଣର ସଠିକ୍ ବ୍ୟବହାର ସୁନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ।
ଏହା ଏକ ଲାଭଜନକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କାରଣ ନାବାର୍ଡରୁ ଶସ୍ତା ଦରରେ ୧୦୦% ପୁନଃ ପୁଞ୍ଜି ନିବେଶ ସୁବିଧା ଉପଲବ୍ଧ।
ସରଳ ଋଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ଦସ୍ତାବେଜୀକରଣ।
ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ଗରିବ ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ସଞ୍ଚୟ ଏକତ୍ରିକରଣ।
ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରଚାର ପ୍ରସାର ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାଙ୍କର ସୁନାମ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
ସର୍ବୋପରି, ବ୍ୟାଙ୍କ ଉପରେ ଗ୍ରାମୀଣ ଗରିବ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
ଋଣର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏବଂ ସୀମା
ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ: ବ୍ୟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା SHG କୁ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଉଥିବା ଋଣ 'ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନିରପେକ୍ଷ', କାରଣ ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କୁ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଋଣ ଦିଆଯିବ ତାହା ସ୍ଥିର କରିବାର ଅଧିକାର ଗୋଷ୍ଠୀ ପାଖରେ ଥାଏ। ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ ଅନୁଯାୟୀ, ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକ ଏସ୍.ଏଚ୍.ଜି. ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କର (କ) ଆୟକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, (ଖ) ସାମାଜିକ ଆବଶ୍ୟକତା ଯଥା ଘର, ଶିକ୍ଷା, ବିବାହ ଇତ୍ୟାଦି ଏବଂ (ଗ) ପୁରୁଣା ଋଣ ପରିଶୋଧ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଋଣ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବେ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଏ।
ଋଣ ପରିମାଣ: ନାବାର୍ଡର କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ ଅନୁଯାୟୀ, ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକ ଏସ୍.ଏଚ୍.ଜି.ର ସଞ୍ଚୟ ତୁଳନାରେ ୧:୧ ରୁ ୧:୪ ଅନୁପାତରେ ଋଣ ମଞ୍ଜୁର କରିପାରିବେ। ତେବେ, ପୁରୁଣା ବା ଅଭିଜ୍ଞ ଏସ୍.ଏଚ୍.ଜି. କ୍ଷେତ୍ରରେ, ବ୍ୟାଙ୍କ ନିଜ ବିଚାର ଅନୁଯାୟୀ ସଞ୍ଚୟର ୪ ଗୁଣରୁ ଅଧିକ ଋଣ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିପାରିବେ।